Evlerimizin baş köşesindeki goblen tabloların adı, yüzyıllar önce Paris'te yaşamış bir aileden gelir. Bu küçük el işinin arkasında boyacılar, dokumacılar, krallar ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir sabır geleneği vardır.
Bir boyacı ailesi: Gobelinler
15. yüzyılın ortalarında Reims'li bir boyacı olan Jehan Gobelin, Paris'te Bièvre çayının kıyısına bir boyahane kurar. Bièvre'nin suyu boyacılık için çok elverişli sayılırdı. Gobelin ailesinin kumaş boyalarıyla kazandığı ün, zamanla çevrenin adı olur ve bölge bugün de "Gobelins" diye anılır.
Kraliyet atölyesi
1601'de Kral IV. Henri, Flaman dokuma ustalarını Paris'e getirip bu bölgeye yerleştirir. 1662'de ise XIV. Louis'nin bakanı Colbert, Gobelin arazisini kraliyet adına satın alır ve dağınık atölyeleri tek çatı altında toplar. Atölyenin başına ressam Charles Le Brun getirilir. Burada saraylar için dev duvar halıları dokunur; savaş sahneleri, mitolojik hikâyeler ve kraliyet törenleri ilmek ilmek işlenir. "Gobelin" adı o kadar ünlenir ki pek çok dilde resimli duvar halısının genel adı olur.
Dokumadan iğneye
Burada küçük ama önemli bir fark var. Gobelins atölyesinde yapılanlar tezgâhta dokunan duvar halılarıydı. Bizim bugün goblen dediğimiz iş ise kanava üzerine iğneyle işlenir. Ad dokumadan iğne işine geçmiştir, çünkü iğneyle yapılan resimli işler o ünlü duvar halılarına benzer: uzaktan bir tablo gibi görünür, yaklaşınca binlerce ilmek fark edilir.
Berlin'den yayılan desenler
İğneyle yapılan resimli kanava işleri 19. yüzyılın başında büyük bir ilgi görür. Berlin'de basılan renkli desen şemaları, yumuşak yün iplikle kanava üzerine işlenmek üzere hazırlanır. Bu desenler kısa sürede İngiltere'ye ve Amerika'ya yayılır, binlerce farklı desen yayımlanır. Bu akım "Berlin işi" adıyla anılır. Bugün kullandığımız, üzerine deseni basılmış hazır goblen kanavaları da bu geleneğin devamıdır.
Türkiye'de goblen
Goblen, Türkiye'de de evlerin vazgeçilmez süslerinden biri olmuştur. Çeyizlerde, misafir odalarında, annelerden kızlara geçen tablolarda hep karşımıza çıkar. Gül buketleri, deniz kıyısı köyleri, dağ evleri ve natürmortlar en sevilen konulardır.
İyi bir goblen nasıl anlaşılır?
- İlmekler düzgün ve eşittir: Hepsi aynı yöne bakar, gerginliği aynıdır. Yüzey dalgalanmaz.
- Kanava görünmez: Arka plan da özenle işlenmiş, boşluk bırakılmamıştır.
- Renk geçişleri yumuşaktır: Gölgeler ve ışıklar doğru yerde olduğunda resim derinlik kazanır.
- Doğru çerçeve: İyi bir çerçeve ve uygun bir paspartu, goblenin değerini ortaya çıkarır ve onu tozdan korur.
Bugün goblen
Hızın her şeyi belirlediği bir dönemde goblen, yavaşlığın değerini hatırlatır. Bir tablo günler, bazen aylar süren bir emeğin ürünüdür. Belki de bu yüzden bir goblen, yalnızca duvarı değil evin havasını da değiştirir ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir hatıraya dönüşür.
İlmek ilmek işlenen zarafet, yüzyıllardır süren bir geleneğin devamıdır.